Mükellef; akıllı, baliğ (ergenlik çağına girmiş) ve kendisine davetin aslı olan Kelime-i Şahadetin ulaştığı kimsedir.
Erkekler için “büluğun” iki alameti vardır. Bunlar:
1-Meninin gelmesi veya
2- Hicri 15 yaşın doldurulması. Bayanlar için ise “buluğun” üç alameti vardır. Bunlar:
1-Meninin gelmesi
2-Hayız kanının gelmesi veya
3-Kameri 15 yaşın doldurulması. Her kim buluğ çağına varmadan ölürse mükellef değildir. Her kim buluğa varmadan önce aklını yitirip deli olursa, buluğa kadar deli olarak yaşar ve buluğdan sonra aynı hal üzere deli olarak ölürse mükellef değildir. Her kim baliğ olarak yaşar ve kendine davetin aslı olan Kelime-i Şahadet ulaşmaz ise yine mükellef sayılmaz.
Allâh-u Teâlâ şöyle buyuruyor: وما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً Anlamı:“Biz bir Peygamber göndermedikçe, hiç kimseyi azaplandıracak değiliz.”
Peygamber Efendimiz ﷺ bir hadis-i şerifte şöyle buyuruyor:
رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثٍ: عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ
Anlamı: “Kalem üç sınıf üzerinden kaldırılmıştır. Bunlar:
1-Uyuyan, uyanana kadar.
2-Çocuk, buluğa erene kadar.
3-Deli olan, delilikten şifa bulana kadar.” Yani günah kalemi bu üç sınıfa bir şey yazmaz.